Sự phát triển giới tính và thay đổi nội tiết ở trẻ tuổi dậy thì

Sự phát triển giới tính và thay đổi nội tiết ở trẻ tuổi dậy thì

Trong quá trình phát triển mỗi chúng ta đều có nỗi sợ cố hữu là "khác" với mọi người xung quanh. Điều mà tất cả mọi người đều muốn là "bình thường" như mọi người.

Trong quá trình lớn lên chúng ta trải qua rất nhiều thay đổi. Trong khoảng 8-20 tuổi, chúng ta chuyển đổi từ các bé trai hay bé gái thành nam giới hay phụ nữ trưởng thành. Trong quá trình phát triển giới tính và thay đổi nội tiết, không chỉ cơ thể thay đổi mà cả các suy nghĩ – về bản thân, gia đình và những người khác – cũng thay đổi.

Sự phát triển giới tính ở trẻ khởi đầu như thế nào?

Trong một thời gian rất dài, người ta đã tìm tòi nghiên cứu, thảo luận về điểm khởi đầu và nhân tố khởi động của sự phát triển giới tính ở trẻ. Hiện nay có nhiều quan niệm cho rằng: cấu tạo dưới đồi rất có thể là điểm khởi đầu của sự phát triển giới tính ở trẻ. Khởi đầu của sự phát triển giới tính có liên quan tới sự khởi động của chuỗi cấu tạo dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục. Ở thời kỳ thiếu nhi, cấu tạo dưới đồi rất mẫn cảm đối với hormon sinh dục do tuyến sinh dục tiết ra, buồng trứng và tinh hoàn sẽ tiết ra một lượng nhỏ hormon sinh dục.

Sự phát triển giới tính và thay đổi nội tiết ở trẻ tuổi dậy thì - Ảnh 1

Những hormon sinh dục này có thể ức chế trở lại cấu tạo dưới đồi tiết ra hormon GnRH hoặc LHRH; mà LHRH lại có thể khống chế tuyến yên tiết ra hormon tạo hoàng thể (LH) và hormon gây trưởng thành noãn (FSH), thức tỉnh sự phát triển giới tính ở trẻ em. Do mức hormon thúc đẩy tuyến sinh dục của tuyến yên tiết ra ở thời kỳ thiếu nhi rất thấp, không đủ để kích thích sự phát triển của đặc tính sinh dục cấp II và tốc độ phát triển nhanh của cơ thể, nên sự phát triển giới tính ở trẻ em ở trạng thái tương đối tĩnh.

Đến tuổi dậy thì, sự mẫn cảm của cấu tạo dưới đồi đối với hormon sinh dục sẽ dần dần giảm xuống, không còn bị ức chế bởi lượng hormon sinh dục nhỏ, LHRH tiết ra nhiều hơn, tuyến yên cũng tăng cường phân tiết hormon thúc đẩy tuyến sinh dục. Dưới tác dụng của lượng lớn hormon thúc đẩy tuyến sinh dục, tuyến sinh dục bắt đầu tiết ra lượng lớn hormon sinh dục, lúc này sẽ dần dần bắt đầu tuổi dậy thì ở trẻ em. Còn về điểm khởi đầu của sự phát triển giới tính ở trẻ em là ở bộ phận nào của cấu tạo dưới đồi thì đến nay vẫn chưa xác định được rõ ràng, những nghiên cứu gần đây cũng chỉ là giả thuyết thực nghiệm trên động vật, còn kết luận chính xác thì phải đợi những nghiên cứu tiến bộ sau này.

Sự thay đổi về nội tiết ở thiếu nhi tuổi dậy thì

Đến tuổi dậy thì, dù là bé trai hay bé gái thì cũng sẽ phát triển lên về mọi mặt, bé trai thì cao phổng lên, giọng nói ồm ồm, có vẻ nam nhi; bé gái thì bắt đầu e thẹn, vóc dáng nở nang thon thả. Như vậy, những sự thay đổi lớn lao ở tuổi dậy thì này phát sinh như thế nào? Điều này có liên quan đến hệ nội tiết của cơ thể người. Hệ nội tiết của cơ thể chủ yếu là do cấu tạo dưới đồi, tuyến yên, tuyến giáp trạng, tuyến thượng thận, tuyến  tùng quả, tuyến tụy và tuyến sinh dục cấu tạo nên. Hình thái, chức năng các cơ quan và sự phát triển giới tính ở thiếu nhi tuổi dậy thì đều chịu ảnh hưởng của hệ nội tiết, mà hệ nội tiết lại chịu sự điều tiết của trung khu thần kinh.

Các tuyến nội tiết của cơ thể chuyên sản xuất ra hormon, tuy số lượng không nhiều nhưng có tác dụng quan trọng đối với sự sinh trưởng phát triển, các chức năng sinh lý và cơ chế miễn dịch. Ở trẻ sơ sinh và thời kỳ nhi đồng, hệ nội tiết của cả nam và nữ đều không có sự thay đổi lớn, đặc biệt là tuyến nội tiết có liên quan đến sinh dục là tuyến sinh dục (tinh hoàn, buồng trứng) tiết ra lượng hormon sinh dục cực ít. Lượng hormon sinh dục ít ỏi này có thể tuần hoàn qua máu, có tác dụng ức chế đối với sự phân tiết GnRH của cấu tạo dưới đồi, mà loại hormon này có thể kích thích tuyến yên phát triển và phóng thích FSH, LH.

Sự phát triển giới tính và thay đổi nội tiết ở trẻ tuổi dậy thì - Ảnh 2

Cho nên, ở thời kỳ trước khi bắt đầu dậy thì, tuyến sinh dục không nhận được sự kích thích của kích thích tố thúc đẩy tuyến sinh dục do tuyến yên tiết ra (FSH, LH), nên sinh trưởng phát triển rất chậm. Theo sự tăng trưởng về tuổi tác, tế bào vùng dưới đồi lớn lên, phản ứng của chúng đối với hormon sinh dục không còn mẫn cảm như trước nữa, số lượng hormon sinh dục ít ỏi không đủ để ức chế vùng dưới đồi, thế là vùng dưới đồi bắt đầu tiết ra một lượng lớn Gonadotrophin (GnRH), thúc đẩy tuyến yên tiết ra kích tố thúc đẩy tuyến sinh dục. Tinh hoàn hoặc buồng trứng nhận được sự thúc đẩy của các kích tố này thì phát triển nhanh chóng.

Ngoài sự thành thục về hình thái và kết cấu, chức năng phân tiết hormon sinh dục cũng không ngừng phát triển. Buồng trứng chủ yếu tiết ra hormon sinh dục nữ, kích tố thai và một lượng nhỏ hormon sinh dục nam; tinh hoàn tiết ra hormon sinh dục nam (chủ yếu là testosterone) và một lượng nhỏ hormon sinh dục nữ (estradiol, oestrone). Vỏ thượng thận ngoài việc tiết ra hormon vỏ thượng thận, ở tuổi dậy thì còn bị ảnh hưởng của tuyến sinh dục khiến cho lượng hormon sinh dục nam tiết ra tăng lên. Hormon sinh dục nam và hormon tăng trưởng tác dụng qua lại lẫn nhau, làm cho tuổi dậy thì có sự phát triển tăng vọt.

Hormon sinh dục nam đối với nam giới cũng quan trọng như hormon sinh dục nữ đối với nữ giới, sự phát triển ở tuổi dậy thì của nam nữ đều có mối tương quan mật thiết với hai loại hormon này. Tuyến yên là tuyến nội tiết chủ đạo, nó phát triển mạnh mẽ ở tuổi dậy thì. Nó chịu sự điều khiển của vùng dưới đồi, có thể tiết ra 9 loại hormon, điều khiển hoạt động của tuyến thượng thận, tuyến giáp trạng, tuyến sinh dục. Trong đó các hormon tăng trưởng có thể thúc đẩy sự tổng hợp protein trong cơ thể và phát triển xương cốt, có tác dụng vô cùng quan trọng đối với sự phát triển ở tuổi thanh thiếu niên.

Nếu tiết ra không đủ sẽ làm cho người bị lùn, tiết ra quá nhiều sẽ phát triển thành người khổng lồ hoặc bị chứng to đầu chi. Ngoài ra, tuyến yên tiết ra hormon kích thích tuyến giáp, hormon kích thích tuyến sinh dục, hormon kích thích vỏ thượng thận, đẩy mạnh hoạt động bài tiết của các tuyến nội tiết trong cơ thể như tuyến giáp, tuyến sinh dục và tuyến thượng thận. Tuyến giáp nằm ở hai bên trái cổ, ở tuổi dậy thì nó phát triển đến đỉnh cao trong đời người, thường nặng khoảng 20-40 gam, ở nữ thì nặng hơn nam một chút, chức năng cũng đạt tới đỉnh cao.

Sự phát triển giới tính và thay đổi nội tiết ở trẻ tuổi dậy thì - Ảnh 3

Tuyến giáp tiết ra hormon tuyến giáp, có chức năng kích thích thần kinh, điều hòa sự trao đổi chất, thúc đẩy sự sinh trưởng phát triển. Nếu thiếu các hormon này, có thể dẫn đến chứng đần độn; nếu sản sinh quá độ hormon tuyến giáp sẽ gây ra chứng cường tuyến giáp. I-ot là một trong những nguyên liệu quan trọng chế tạo ra hormon tuyến giáp, ở thời kỳ dậy thì, để nhu cầu sinh trưởng phát triển đầy đủ, tuyến giáp cần một lượng I-ot rất lớn, nếu thiếu I-ot sẽ bị bệnh bướu giáp. Vì thế, thanh thiếu niên nên dùng những thực phẩm có chứa lượng I-ot phong phú (như hải sản), để phòng ngừa bướu giáp do thiếu I-ot.

Tuyến thượng thận là hai tuyến hình tam giác phủ vào mặt trên của mỗi thận, trọng lượng khoảng 10~15g. Tuyến thượng thận có thể chế tạo và phân tiết ra mấy loại hormon, có liên quan đến sự dậy thì là hormon sinh dục nam tuyến thượng thận, hormon khởi động tuyến thượng thận và các steroid vỏ thượng thận. Dưới sự kích thích của kích thích tố vỏ thượng thận ở tuyến yên, lượng hormon tuyến thượng thận tiết ra ở tuổi dậy thì rất lớn, có tác dụng chuyển hóa đường và trao đổi protein, điều hòa nước và cân bằng chất điện giải, điều hòa sự sinh trưởng phát triển; và các hormon tăng trưởng phối hợp thúc đẩy sự phát triển tăng vọt và phát triển đặc tính sinh dục cấp II ở tuổi dậy thì. Có một số bé gái rất nhiều lông tơ, có thể là do tuyến thượng thận tiết ra quá nhiều hormon sinh dục nam.

Nguồn tổng hợp

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *