Hỏng cả một bài thơ hay chỉ bởi chép thiếu một cái dấu…

Hỏng cả một bài thơ hay chỉ bởi chép thiếu một cái dấu...

Câu chuyện này có nhiều phiên bản khác nhau đôi chút về tình tiết, và bài thơ trong chuyện cũng khác nhau một ít, nhưng điều này không đáng kể, nhưng chỉ vì chép thiếu một dấu trong bài làm hỏng đã làm hỏng nội dung của bài thơ 

Ngày xưa, khá xưa… Quan phủ Vĩnh Tường mời một thầy đồ còn trẻ về dạy học cho đám học trò trong phủ.  Quan phủ có cô con gái trẻ nổi tiếng là ứng đáp trôi chảy, xuất khẩu thành thơ và sắc nước hương trời, vừa xinh xinh vừa đáo để. Một buổi chiều, hết giờ dạy học, thầy đồ tản bộ ra trước ao sen, cũng là lúc cô tiểu thư con quan đang đứng dưới ao hái hoa sen. Có lẽ lúc ấy mãi say sưa thế nào mà cô chủ đứng yên quá, cho nên mặt nước ao phản chiếu lấp ló hình ảnh thầm kín… Ngày ấy phụ nữ mặc váy rộng mà lại không mặc nội y để che lấy “vùng vịnh”, nên mới có hình ảnh lung linh trên bóng nước… Vừa lung linh vừa thấp thoáng, thế mới làm khổ thầy đồ! Trong quyển Thơ hát nói Xưa và Nay do Hoài Yên sưu tập – tụyển chọn có bài Đồ nọ tưởng đồ kia đã được chép lại nhưng đã thiếu một cái dấu của bản gốc bài thơ như sau:

Hỏng cả một bài thơ hay chỉ bởi chép thiếu một cái dấu... - Ảnh 1

Thầy đồ là phường tài bộ,

Quay cầm thư làm giáo thụ phủ Vĩnh Tường.

Trước nha môn thiết một học đường,

Dạy dăm đứa chi hồ giả dã.

Nhân một ngày đồ ta nhàn hạ,

Ra hồ sen xem ả hái hoa.

Ả hớ hênh, ả để đồ ra,

Đồ nhìn thấy, đồ ngâm ngay tức khắc.

Phong tiền lạn mạn hoa sinh sắc,

Thuỷ diện vi ba bạng thổ thân.

Đồ ngâm xong, đồ đứng tần ngần,

Đồ nọ tưởng đồ kia thêm thắc mắc. Suốt năm canh đồ nằm khôn nhắp,

Cứ mơ màng đồ nọ tưởng đồ kia.

Đồ đâu gặp gỡ làm chi?

Khuyết Danh

Bài này được ghi do ông Trịnh Đắc Thi sưu tầm nhưng có một số chữ khác với bản đã được chép trong quyển Chơi chữ của Lãng Nhân như sau:

Câu 1: Thầy đồ là người tài bộ

Câu 2: Quẩy câm thư đi giáo thụ phủ Vĩnh Tường

Câu 5: Nhân lúc đồ ngồi nhàn hạ

Câu 8: Đồ trông thấy, đồ ngâm ngay tức khắc.

Câu 10: Thuỷ diện vi mang bạng thổ thần

Câu 11: Đồ ngâm rồi, đồ đứng tần ngần

Câu 14: Cứ mơ màng đồ nọ nhớ đồ kia

Chúng tôi nhận thấy những chữ khác biệt giữa hai bản sao chép cũng không có gì đáng kể nhưng có một chữ ở câu 10 vì thiếu dấu đã làm hỏng cả câu thơ.

Câu ấy đúng ra phải chép là:

Thuỷ diện vi mang bạng thổ thần

Nếu chép là:

Thuỷ diện vi ba bạng thổ thân mà giảng là: “Mặt nước gợn sóng, trai phô thân" thì đã làm hỏng cả câu thơ vì sai hẳn nghĩa và cũng mất cả âm điệu.

Chữ “thần”viết quốc ngữ thì chỉ khác chữ “thân”có một cái dấu huyền (`) viết bằng chữ Hán thì chữ "thần" khác hẳn với chữ "thân", không thể nhầm lẫn được.

Còn chữ bạng có nghĩa là con trai mà người ta cũng hiểu theo nghĩa tục như trong câu ví rằng “Nhất vợ nhì trời, vợ chỉ hơn trời có cái trai”. Con trai khi há miệng ra (thổ) có hai cái mép (thần) ở hai bên vỏ khiến thầy đồ mới tưởng tới cái đồ nọ vì trông nó cũng có hình ảnh tương tự.

Vậy hai câu thơ chữ Hán phải được giản là:

Trước làn gió nhẹ hoa tăng thêm vẻ đẹp,

Trên mặt nước sáng không có chút sóng gợn cái trai in hình xuống trông thây rõ cả đôi mép hơi mở ra”.

Chữ nghĩa các cụ cũng thâm thuý thục! Nếu chép sai một chút sẽ làm hỏng cả ý câu thơ và như vậy đã chẳng hiểu gì cái thú chơi chữ của người xưa nữa.

Nguồn tổng hợp

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *